Thomas Siebel (Vũ Bùi dịch)
Sự phát triển đồng thời và hội tụ của bốn công nghệ chủ đạo: Điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và IoT đang thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong khắp các ngành công nghiệp. Riêng với IoT mà những ứng dụng của nó chúng ta đang thấy trong sản xuất, công nghiệp, ngôi nhà thông minh, thiết bị đeo thông minh, nông nghiệp công nghệ cao,…sẽ buộc các doanh nghiệp phải tư duy lại về chuỗi giá trị, ranh giới ngành và mô hình kinh doanh.
Chuyển đổi chuỗi giá trị
Mọi khía cạnh của chuỗi giá trị, từ phát triển sản phẩm đến dịch vụ hậu mãi, đều bị ảnh hưởng khi các công ty chào đón IoT trong tư duy sản phẩm của họ.
Trước đây, việc phát triển sản phẩm thường khá rời rạc, với việc các công ty tập trung vào phát hành sản phẩm định kỳ. Trong tương lai, quá trình thiết kế các sản phẩm được hỗ trợ bởi IoT sẽ ngày càng theo vòng lặp, đặc biệt đối với các sản phẩm tích hợp phần mềm nhúng đòi hỏi được cập nhật thường xuyên qua đám mây. Đội ngũ làm sản phẩm sẽ cần các kỹ năng mới. Các công ty sản xuất sẽ cần không chỉ các kỹ sư cơ khí mà cả các kỹ sư phần mềm và nhà khoa học dữ liệu.
Khi các công ty thu thập dữ liệu thông qua các thiết bị IoT, họ có sự thấu hiểu mới về khách hàng và có thể tùy chỉnh tốt hơn các sản phẩm theo nhu cầu của người tiêu dùng. IoT sẽ có vai trò nền tảng cho những đối thoại tiếp diễn với người tiêu dùng và các mô hình kinh doanh mới sẽ xuất hiện khi các sản phẩm có thể được bán theo phương thức cung cấp dịch vụ (as a service). Đội ngũ bán hàng và tiếp thị sẽ cần kiến thức rộng hơn để định vị và hiểu khách hàng một cách hiệu quả như là một phần của các hệ thống được kết nối này.
Đối với nhiều công ty, IoT cũng sẽ có tác động lớn đến các dịch vụ bán hàng, vì IoT làm cho dịch vụ phục vụ từ xa trở nên khả thi. Ngoài ra, dữ liệu cảm biến có thể được sử dụng để dự đoán khi nào các bộ phận sắp hỏng hóc, điều này giúp bảo trì tiên đoán trở nên khả thi, và cho phép các công ty mở rộng tuyên bố giá trị của họ cho khách hàng một cách đáng kể.
Với IoT, mối quan tâm bảo mật trở nên khó khăn, khi các thiết bị IoT trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng tiềm ẩn. Hiện nay, các công ty đang có nhiệm vụ bảo vệ hàng ngàn hoặc hàng triệu sản phẩm tại hiện trường. Bảo mật phải được nhúng vào như một nguyên tắc đầu tiên trong thiết kế sản phẩm và trên toàn bộ chuỗi giá trị.
Xác định lại các ranh giới ngành
Việc áp dụng IoT trên quy mô lớn sẽ ảnh hưởng đến chiến lược của các doanh nghiệp và cách họ khác biệt hoá, tạo ra giá trị và cạnh tranh. IoT sẽ thay đổi cấu trúc của toàn bộ các ngành công nghiệp, làm mờ ranh giới trong các ngành công nghiệp và thay đổi quyền lực đàm phán.
Các sản phẩm IoT sẽ thay đổi các nguyên tắc cơ bản của thiết kế sản phẩm. Các sản phẩm sẽ được thiết kế để trở thành một phần của hệ thống và có thể được bảo trì và nâng cấp liên tục. Sự chuyển đổi thực sự sẽ xảy ra khi IoT tập hợp những thứ mà giáo sư Michael Porter của Harvard Business School gọi là “các sản phẩm được kết nối, thông minh” với nhau thành một “hệ thống sản phẩm” – nơi các sản phẩm IoT được tích hợp với các sản phẩm khác để tối ưu hóa toàn bộ hệ thống. Trong một ví dụ, Porter đề cập tới John Deere, công ty đang tạo ra một “hệ thống thiết bị canh tác” qua internet bằng cách kết nối và tích hợp các sản phẩm của nó (ví dụ: máy kéo, máy xới đất, máy thu hoạch) với mục tiêu tối ưu hóa hiệu suất thiết bị tổng thể cho người chủ trang trại.24 Trong lĩnh vực nhà thông minh, Apple đang tạo ra nền tảng của hệ thống sản phẩm với khuôn khổ Apple HomeKit, cho phép các nhà sản xuất bên thứ ba phát triển các sản phẩm như đèn, vòi phun nước, khóa, quạt, v.v. có thể điều khiển bằng ứng dụng Apple Home. Cạnh tranh theo nghĩa này cũng sẽ chuyển từ cạnh tranh trên một sản phẩm tốt nhất sang cạnh tranh trên một hệ thống tốt nhất.
Điều này thể hiện một sự thay đổi cơ bản trong mô hình kinh doanh của một doanh nghiệp, từ việc sản xuất và bán một sản phẩm đến việc tạo ra toàn bộ hệ thống sản phẩm hoặc các nền tảng. Các khả năng hiện có đòi hỏi doanh nghiệp trả lời những câu hỏi chiến lược chủ đạo như nó đang ở trong ngành kinh doanh nào. Các doanh nghiệp phải quyết định xem họ có muốn trở thành nhà tích hợp hệ thống cung cấp toàn bộ nền tảng hay là một sản phẩm riêng rẽ trên một nền tảng lớn hơn hay không.
Ảnh hưởng đến các mô hình kinh doanh
Việc chào đón công nghệ IoT đang buộc các công ty phải đánh giá các lựa chọn chiến lược mới. Những lựa chọn quan trọng này liên quan đến trả lời những câu hỏi như năng lực nào cần theo đuổi và chức năng nào cần được nhúng; nên tạo ra một hệ thống mở hay độc quyền; loại dữ liệu nào cần thu thập và cách quản lý nó; mô hình kinh doanh nào cần thay đổi; phạm vi của đề xuất dịch vụ; và hơn thế nữa.
Những thay đổi về tổ chức mà tôi đã mô tả trước đây sẽ ở dạng tiến hóa, với các cấu trúc cả cũ lẫn mới cần vận hành song song với nhau. Nhiều công ty sẽ phải theo đuổi các cấu trúc lai hoặc chuyển tiếp để cho phép khai thác các tài năng khan hiếm cũng như tổng hợp các kinh nghiệm. Một số doanh nghiệp sẽ cần hợp tác với các công ty phần mềm tập trung và các chuyên gia tư vấn có kinh nghiệm để dung nạp tài năng và quan điểm mới vào tổ chức của họ. Ở cấp độ tổ chức trong các doanh nghiệp đa ngành, các cơ cấu tổ chức bao phủ nhau đang được hình thành để truyền bá các cơ hội IoT và AI :
- Đơn vị kinh doanh độc lập. Là một đơn vị mới riêng biệt, hạch toán độc lập, chịu trách nhiệm thực thi chiến lược của công ty để thiết kế, ra mắt, tiếp thị, bán và phục vụ cho các sản phẩm và dịch vụ IoT. Đơn vị kinh doanh độc lập này sẽ tổng hợp tài năng và huy động công nghệ và tài sản cần thiết để đưa sản phẩm và dịch vụ mới ra thị trường. Đơn vị này không bị ràng buộc bởi các quy trình kinh doanh và cơ cấu tổ chức truyền thống.
- Trung tâm Xuất sắc (CoE- Center of Excellence). Bổ sung cho các đơn vị kinh doanh độc lập, CoE là một đơn vị riêng biệt, tập hợp chuyên môn sâu về các sản phẩm thông minh và kết nối. Nó không chịu trách nhiệm lỗ lãi nhưng nó là một trung tâm phát sinh chi phí dịch vụ chia sẻ mà các đơn vị kinh doanh khác có thể khai thác. CoE tập hợp chuyên môn đa chức năng trong các công nghệ kỹ thuật số (AI, IoT) và chiến lược chuyển đổi, giúp định hướng chiến lược sản phẩm IoT và cung cấp nguồn chuyên gia cho các đơn vị kinh doanh khác.
- Ban chỉ đạo đơn vị kinh doanh liên ngành. Là cách tiếp cận liên quan đến việc triệu tập một ủy ban gồm các nhà lãnh đạo tư tưởng đến từ nhiều đơn vị kinh doanh khác nhau, những người giành lấy cơ hội để chia sẻ chuyên môn và tạo điều kiện hợp tác. Đây là tổ chức thường sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc thiết lập chiến lược chuyển đổi số tổng thể.25
Các sản phẩm IoT sẽ định hình lại không chỉ sự cạnh tranh, mà cả bản chất của doanh nghiệp sản xuất, hoạt động của nó và cách nó được tổ chức. Chúng đang tạo ra sự gián đoạn thực sự đầu tiên trong việc tổ chức các doanh nghiệp sản xuất trong lịch sử kinh doanh hiện đại.
Điều quan trọng đối với các tổ chức là cần xem các sản phẩm IoT đầu tiên và trước hết là cơ hội để cải thiện nền kinh tế và xã hội. Các sản phẩm IoT đã sẵn sàng đóng góp những tiến bộ to lớn vào việc nâng cao điều kiện sống của con người – một hành tinh sạch hơn nhờ vào việc sử dụng tài nguyên và năng lượng hiệu quả hơn và cuộc sống lành mạnh hơn nhờ vào việc theo dõi sức khỏe tốt hơn. Chúng đặt chúng ta vào vị trí để thay đổi quỹ đạo tiêu thụ tổng thể của xã hội. Những cơ hội bùng nổ cho đổi mới sáng tạo nhờ vào các sản phẩm IoT, cùng với lượng dữ liệu khổng lồ mà chúng tạo ra, sẽ là lực đẩy quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.
IoT đại diện cho một cơ hội lớn cho các tổ chức trong các ngành công nghiệp – dự kiến sẽ tạo ra hơn 11 nghìn tỷ đô la giá trị kinh tế toàn cầu vào năm 2025 – và sẽ làm thay đổi sâu sắc cách thức các sản phẩm được thiết kế, hỗ trợ và sử dụng, vì mọi thứ sẽ trở thành một thiết bị điện toán. Nhiều công ty mà tôi nói chuyện ngày hôm nay đang biến IoT thành một mệnh lệnh kinh doanh cấp bách nhất. Nhiều công ty khác cũng sẽ làm như vậy. IoT, kết hợp với khả năng phân tích các tập dữ liệu lớn nằm trên đám mây và áp dụng các thuật toán AI tinh vi cho các bài toán cụ thể, sẽ biến đổi mạnh mẽ cách thức các doanh nghiệp vận hành và tạo ra giá trị.
